زمین
ساخت ورقه ای - حوادث طبیعی و مخاطرات زمین
"" 4 ""
آزمايشگاه
اهداف:
انواع فورانهاي آتشفشاني
را بررسي كنيد.
فورانهاي خاكستر را
آزمايش كنيد.
لغات:
نيمه
فعال ـ خوابيده
فوران
خاموش
مواد:
اسلايدهاي آتشفشان
مدلهاي كوه لاسن
ماسه
خانههاي مدل
درخت
مدل مردم
صفحه كار
موضوع:
خطرات زيادي همراه با
فورانهاي آتشفشان هستند. در اين آزمايش دانشآموزان خطرات زير را در نظر
خواهند گرفت.
خاكستر آتشفشاني ذرات كوچك ماگما كه از آتشفشان بيرون ميريزند.
توسط باد به فواصل دور حمل ميشوند و همراه با گازهاي آتشفشاني هستند.
خاكسترها ممكن است با
لايههايي به ضخامت چندين فوت سطح زمين را بپوشانند و ممكن است موجب فرو
ريختن ساختمانها شوند.
گازهاي آتشفشاني: گازهاي خارج شده از آتشفشان همراه با خاكستر يا
گدازه هستند.
گازهاي آتشفشاني شامل
بخار آب، دي اكسيد كربن، مونواكسيد كربن و
مقاديري
سولفور كلر و ديگر عناصر هستند.اين گازها قابل تنفس نيستند.
جريانهاي خاكستر = جرياني از خاكستر داغ و خردههاي سنگ است كه با
هوا و ديگر گازهاي داغ مخلوط شده و به سرعت از دامنههاي
كوه آتشفشان جاري ميشود.
جريان گدازه = يك رودخانه از گدازه است كه به سمت پايين دست حركت
ميكند و ساختارهاي مسير را ميكند، ميسوزاند و دفن ميكند.
جريان گل : تودهاي از خرده سنگهاي اشباع از آب است كه به صورت
يك سيال به سمت شيبهاي پايين دست حركت ميكند.
خاكسترهاي ته نشين شده
اغلب موجب ايجاد جريانهاي گلي ميشوند.
زمين لغزش = يك جريان رو به پايين از خرده سنگ در دامنههاي
آتشفشان است.
آتشفشانها به طرق مختلف
فوران ميكنند. و به تركيب و ضخامت گدازه خروجي، مقدار گاز در ماگماي
والد و نيروي انفجار بستگي دارند. آتشفشانهاي كه گدازه خروجي از آنها
سيليس و گاز كمي داشته باشد،
گدازه خروجي آنها به صورت جرياني آرام از گدازه آتشين به بيرون ميريزد.
آتشفشان كيلويا در هاواي مثال خوبي از آن است. آتشفشانهايي كه ماگماهاي
غني از سيليس و داراي مقادير زيادي گاز باشند. انفجاريتر هستند. اين
آتشفشانها، ابرهاي وحشتناكي از خاكستر آتشفشاني جريانهاي خاكستر و گازها
را توليد ميكنند. مواد
سست
توليد شده توسط اين فورانها. اغلب مواد اوليه براي تشكيل زمين لغزشها يا
جريانهاي گلي هستند.
كوه سنت هلن، و كوه اتنا
و كيلويا، آتش فشانهاي فعال و كوه وزويان و كوه لاسن آتشفشانهاي خوابيده
(غيرفعال) هستند آنها در زمانهاي گذشته (كوه لاسن در 1912 و كوه وزويان
در 1944) فوران كردهاند و از گذشته خطرناك بودهاند و درصورت فوران
احتمالي در آينده دوباره خطرناك خواهند بود.
روش:
1- اسلايدهايي از
دستگاه آتشفشان به دانشآموزان نشان دهيد. از اين اسلايدها براي توضيح
خطرات حاصل از آتشفشان استفاده كنيد تاكيد كنيد كه جريانهاي گدازه،
جريانهاي خاكستر و جريانهاي گلي و غيره همگي ميتوانند باهم
اتفاق بيافتند وقتي كه به اسلايدها نگاه ميكنيد از دانشآموزان بپرسيد
كه فوران موجب چه خرابي شده يا در فورانهاي بعدي چه اتفاقي خواهد افتاد و
از دانشآموزان بگوييد كه خطراتي را كه ديدهاند در صفحه آزمايش ثبت
كنند.
- در بخش دوم آزمايش،
دانش آموزان یک
بلاي آتشفشاني را
به وجود آورده و اتفاقات آن را ثبت ميكنند. آنها به آتشفشاني كه در
آزمايش تكتونيك
صفحهاي ـ آتشفشانها (3) ساختهاند احتياج دارند. دانشآموزان بايد يك
روستا در نزديكي آتشفشان بسازند. و از ماسه به جاي جريان خاكستر استفاده
كنند. به آنها بگوييد ماسه را به آرامي بريزند تا وقتي كه مخروط ناپايدار
شده و ماسه از پهلوهاي مدل مانند آنچه كه در زير نشان داده شده سرازير
شود. از دانشآموزان بخواهيد كه به مقدار ماسهاي كه به كار ميبرند.
توجه داشته باشند. آنها بايد بدانند كه مقدار زيادي گدازه يا خاكستر براي
ايجاد يك جريان لازم است. همچنين مطمئن شويد كه دانشآموزان به اين مورد
توجه كردهاند كه يك نقطه
بحراني
وجود دارد كه در آن نقطه ماسه شروع به حركت و سريدن خيلي سريع ميكند.
پيشنهاد ميكنيم كه اين عمل را روي يك تشت يا روزنامه انجام دهيد تا
بتوانید
ماسه را براي استفاده بعدي جمع كنید
اين تمرين به دانشآموزان كمك خواهد كرد تا بفهمند كه جريان خاكستر هرچه
كه در مسيرش است را دفن خواهد كرد و آنها بايد مشاهدات خود را با ترميم
تصاويري قبل و بعد از اين آزمايش ثبت كنند.
