اين
حوضه با مساحت 437،150 كيلومتر مربع يكي از پهناورترين
حوضههاي ايران محسوب ميگردد و رودخانههاي واقع در
باختر و جنوب باختري و جنوب آبپخشان كوههاي زاگرس و
بشاگرد و بلوچستان را در بر ميگيرد.

در حوضة خليج فارس و درياي عمان جمعاً 29 رودخانه با
مساحت آبريز بيش از 1000 كيلومتر مربع وجود دارد كه يا
به درون كشور عراق جريان مييابند و پس از پيوستن به
رودخانة دجله به خليج فارس ميريزند و يا بطور مستقيم به
خليج مزبور و يا درياي عمان وارد ميگردند.
بزگترين رودخانههاي اين حوضه به ترتيب از شمال تا جنوب
خاوري عبارتند از: سيروان، كرخه، كارون، جراحي، زهره،
هله، موند، كل، ميناب و سرباز.
رودخانههاي اين حوضه از نظر رژيم بارندگي و جريان آب به
سه گروه زير تقسيم ميگردند:

الف- دامنههاي غربي و جنوب غربي زاگرس: در بلنديهاي اين
ناحيه كه جزو مناطق پر باران كشور بشمار ميرود، قسمت
عمدة ريزش در فصلهاي پائيز و زمستان بصورت برف است و آب
شدن آنها كه از اواخر فصل زمستان آغاز ميگردد و تا
اواخر بهار ادامه مييابد، بخش عمدة آب سالانة
رودخانههاي آن را تأمين ميكند و در تابستان به تغذيه
از آب چشمهسارها و زهكشيهاي زيرزميني منحصر ميشود و
بالطبع از آبدهي آنها بطور منظم كاسته ميگردد.
بارانهايي كه گاه در اواخر زمستان و اوايل بهار ريزش
ميكنند به آب شدن برفها سرعت ميبخشند و سيلابهاي بزرگي
را به ويژه در دشت خوزستان جاري ميسازند. مهمترين
رودخانههاي اين گروه كه حدود سي درصد منابع آب سطحي
كشور را به خود اختصاص دادهاند، عبارتند از: زاب كوچك،
سيروان، كرخه، دز، كارون، جراحي و زهره.

ب- جنوب استان فارس و هرمزگان: رودخانههاي اين حوضه
عمدتاً از ريزش باران تغذيه ميشوند و ذوب برف در تأمين
آب آنها اثر چنداني ندارد، به همين جهت اين رودخانهها
بيشتر حالت سيلابي دارند و حجم آب آنها از ميزان بارندگي
سالانه كه بيشتر در پاييز و زمستان ريزش ميكند، پيروي
مينمايد. مهمترين رودخانههاي اين گروه عبارتند از موند
و كل و ميناب كه با وجود پهنة شايان توجه حوضه از
بارندگي ناچيزي برخوردارند و آبدهي قابل توجهي ندارند.

ج-
پخشانهاي مشرف به كرانههاي درياي عمان: رودخانههاي
اين حوضه كلاً سيلابي هستند و رفتار نامنظمي دارند و
علاوه بر دگرگونيهاي فصلي از تغييرات سالانه قابل توجهي
نيز برخوردارند. (بطور نمونه آمارهاي درازمدتي كه از وضع
بارندگي جاسك موجود است، ميزان بارندگي سالانة شهرستان
مزبور را بين صفر تا 412 ميليمتر نشان ميدهد).
بارندگيهاي اين منطقه معمولاً در چند نويت و با شدت زياد
روي ميدهد و سيلابهاي بزرگ و كوتاهمدتي را در
رودخانههاي اين منطقه به راه مياندازد و در بقية
فصلهاي سال آنها را به خشكرودهاي ناقابلي كه اندك آب
آنها به تراوش چشمهسارهاي معدود و زهكشيهاي زيرزميني
غيرقابل توجه بستگي دارد، مبدل ميسازد. رودخانههاي
سرباز و كاجو و كهير و جگين از اين گونه رودخانهها
بشمار ميآيند.