د

		دوران سونوزوئيك(cenezoic era) در عهد پستانداران (از 65 ميليون سال قبل تا كنون )پيدايش اشكال آشنای حيات، انسانها، شكل امروزی قاره ها و خنك شدن آب و هوا صورت گرفت. دوران سنوزوئيك بعد از دوران مزو زوئيك (mesozoic era) صورت گفت.
		دوره كرتاسه(cretaceous period) در اين دوره دايناسورها در بيشترين جمعيت خود بودند و گياهان گلدار ظاهر شدند. در پايان اين دوره كه 65 تا 145 ميليون سال قبل بود، انقراض جمعي گسترده‌اي بوقوع پيوست و دايناسورها و بسياري از گونه‌هاي ديگر از بين رفتند. كوسه‌هاي امروزي در اين دوره بوجود آمدند.
		دهانه  آتشفشان(caldera) يك دهانه  آتشفشان فرو افتادگی بزرگی كه از آتشفشان فرو افتاده بوجود می آيد .كالدرها  معمولا دايره ای و بيضوی هستند.
		دهانه آتشفشان (crater) دهانة آتشفشان، گودی دايره‌ای شكلي‌ست در زمين، اين گودی دارای لبه‌های پرشيب و يك رگه آتشفشانی است.
		داسيت (dacite) داسيت نوعی سنگ آتشفشانی روشن‌و غنی از سيليكات(63تا68 درصد است).
		دودكش آتشفشانی (diatreme) دودكش آتشفشاني رگه‌ يا لوله‌اي‌ست كه توسط ماگماي گاز دار بوجود مي‌آيد.
		درجه (degree) درجه ، واحدي براي اندازه‌گيري دما يا زاويه است.
		دسيبل(decibel) دسيبل (مخفف آن بصورت dB ) واحد اندازه‌گيري شدت يا بلندي اصوات است. صفر دسيبل ضعيفترين صداي موجود است. مقياس دسيبل لگاريتمي‌ست. فرياد وال آبي بيش از 188 دسيبل است كه بلندترين صدا در حيوانات است كه براي گوش انسان مضر است. فورانهاي آتشفشاني يكي از بلندترين صداهاي روي كره زمين است و بيش از 272 دسبل شدت دارد.
		دايك (dike) دايك ماگماي (سنگ مذاب) نفوذي ورقهع مانندي‌ست كه در ميان لايه‌ها راهي براي نفوذ يافته و سنگها را مي‌شكند. ماگما در ميان شكافهاي سنگ جريان يافته و سپس به ورقه سنگ آذرين سرد و سخت مي‌شود
		دورائوسن (Eocene epoch) دورائوسن، زماني بين 37 تا 58 ميليون سال پيش است كه طي آن اولين وال‌ها و بسياري از پستانداران ديگر تكامل يافتند.
		دوران (era) دو يا چند دوره زمين شناسي يك دوران را مي‌سازند كه صدها ميليون سال طول مي‌كشد.
		دودكش فورانی (eruptive vent) دودكش فورانی، مجرايي‌ست كه مواد آتشفشاني از آن خارج مي‌شوند.
		دهانه برخوردي (impact crater) دهانه‌هاي برخوردي، بقاياي برخورد بين يك شهاب‌سنگ يا سيارك دار با زمين است.
		دورة ژوراسيك(Jurassic period) در اين دوره كه 146 تا208 ميليون سال قبل بود، پرندگان تكامل يافتند و دايناسورها به اوج تكامل خود رسيدند.
		درياچة گدازه(Lava Lake) درياچه گدازه، درياچة پر از گدازة بازالتی‌ست كه در دهانه آتشفشان بوجود مي‌آيد.
		دوران مززوييك)Mesozoic Era( دوران فروزوييك تا عصر خزندگان، در 65 تا 245 ميليون سال پيش وجود داشته كه به سر دور ترياس، ژوراسيك و كرتا سه تقسيم مي شود، دايناسورها، پستانداران وگياهان گلدار در اين دوران تكامل يافتند و ابر قاره ي پانگه آ در اين دوران شكسته شد. اين دوران با انقراض عمومي K-T به پايان رسيد.
		دور ميوسن(Miocen epoch) دور هيوسن، محدوده ي زمان زمين شناسي است  كه از 5 تا 24 ميليون سال قبل به طول انجاميده است. در دور هيوسن پرندگان امروزي و بسياري از پستانداران مانند اسب ها، سگ ها، خرس ها، ميمون هاي آمريكاي جنوبي و ميمون هاي بي رم جنوب اروپا تكامل يافتند. راماپتيكيوس(Ramapithecus) كه احتمالاً جداواليه ي انسان اسست نيز در اين دورر بوجود آمده. در مقايسه با دوره هاي قبلي( اليگوسن وقبل از آن پليوسن)، آب و هوا در اين دور نسبتاً گرم بوده است. همچنين علفزارهاي فراواني وجود داشته(علف ها در اين زمان متنوع شدند)، اما بخش هاي دروني قاره ها نسبتاً خشك بود و جنگل هاي كاج شمالي بوجود آمدند. جنگل هاي كلپ(Kelp) در درياها وجود داشتند. در آمريكاي شمالي، كوه هاي سيرانوارا و كوه هاي كاسكار و در آمريكاي شمالي كوههاي آند تشكيل شدند. سرزمين هاي پل مانند برنيگ(Bering) كه اروپا را به آلاسكا متصل مي كند، در اين زمان بوجود آمدند و باعث مهاجرت بسياري از گونه هاي جانداري شد. استراليا بسيار خشك شد و وارد دوره ي خشكي چرخه خشكي – مرطوب خودشد. در اروپا اقيانوس هند و درياي مديترانه كه توسط درياي تتيس(Tethys sea) به هم متصل بودند، از هم جدا شدند.
		ديرينه‌ شناس(Paleontologist) ديرينه شناس، دانشمندي ست كه ديرينه شناسي را كه اشكال حيات موجود در دوره هاي زمين شناسي را با استفاده از فسيل ها بيان مي كند، مطالعه مي كند.
		ديرينه شناسي(Paleontology) ديرينه شناسي شاخه اي از گياه شناسي ست كه گونه هاي حيات را طي دوره هاي زمين شناسي، با استفاده از مطالعه‌ي فسيل ها، بررسي مي كند.
		دوران پالئوزوييك (Paleozoic era) دوران پالئوزوئيك يا ديرينه زيستي كه 245 تا 540 ميليون سال قبل را شامل مي شود، انفجاري از اشكال جديد حيات را به خود ديد. اين دوران با بزرگترين انقراض عمومي به اتمام رسيد و دوران فرزوييك يا ميان زيستي بعد از آن بوجود آمد.
		دوره‌ی پرمين(Permian period) دوره‌ي پرمين يا عصر دو زيستان از 245 تا 280 ميليون سال قبل به طول انجاميده است. در اين زمان قاره‌ي پانگه‌آ شكل گرفت و ميزان اكسيژن كره‌ي زمين به ميزان كنوني رسيد. اين دوره با بزرگترين انقراض دسته جمعي به پايان رسيد ودر پي آن دوران ميان زيستي يا فروزوييك بود. كوسه‌هاي اوليه در درياهاي دوره‌ی پرمين شنا مي كردند.
		دوره(Period) دوره واحد پايه در زمان زمين شناسي ست كه در طي آن يك نوع منفرد از سيستم سنگي تشكيل مي شود و 10 ميليون سال طول مي كشد.
		دودكش(Plug) دودكش يا گردن آتشفشان، گدازه‌ي سخت شده ايست كه مجراي يك آتشفشان را پر كرده است.
		دوره‌ي كواترنری(Quaternary period) دوره‌ي كواترنري يا عصر بشر، از 8/1 ميليون سال پيش بوده و جوانترين  بخش زمان زمين شناسي محسوب مي شود.
		دودكش جانبی(side vent) يك دودكش جانبي در يك طرف آتشفشان است كه از طريق آن مواد آتشفشاني (نظير گدازه و خرده سنگ‌هاي آذر آواري) فوران مي‌كنند.
		دوره ترشياری(tertiary period) دوره ترشياري از سال 65 تا 8/1 ميليون سال قبل طول كشيد. اين ودره بعد از دوره كرتاسه (پايان دوران فروزوئيك) و انقراض  T-K  قرار دارد.پستانداران زيادي شامل والهاي اوليه، خوكها، گربه‌ها و كرگدن‌ها   و غیره در این زمان  گسترش پيدا كردند.
		درياي تتيس(Tethys sea) درياي تتيس درياي كم عمق بود كه در طول ابتداي دوران فروزوئيك وجود داشت.  اين دريا، حجم آبي بود كه خشكي لورا زيا را در شمال از گندوانا در جنوب جدا مي‌كند.
		دوره ترياس(Triassic period) دايناسورها و پستانداران در طي تدياس، 208- 245 ميليون سال قبل ظاهر شدند.
		دودكش(vent) دودكش يك سوراخ در سطح زمين است كه از طريق آن مواد آتشفشاني (نظير گدازه، آگزها و خرده سنگ‌هاي آذر آوراري) فوران مي‌كند.
		دودكش آتشفشاني(volcanic neck) دودكش آتشفشاني (نيز پلاگ  (plug) دودكش آتشفشان ناميده مي‌شود)، گدازه سخت شده مي‌باشد كه مجراي يك آتشفشان را پر مي‌كند.