ستاره دبران (Aldebaran)   ‌درخشانترين ستارة صورت فلكي به نام صورت فلكي ثور است. اين ستاره يكي از چشمهاي گاو و سيزدهمين ستارة درخشان در آسمان است. ستاره دبران در امتداد مسير سالانة عبور خورشيد يا دايره البروج ديده مي‌شود. نام آن در عربي به معني “دنباله‌رو”‌است (زيرا به نظر مي‌رسد به دنبال ستاره‌هايي در پليادر (Pleiades) قرار دارد. )ستاره دبران ، ستارة نارنجي،سن دار بسيار عظيمي است كه از خورشيد سردتر است و حرارت آن زير 4000 درجة كلوين است. (درحاليكه خورشيد داراي حرارت 5800 مي‌باشد). اين ستاره 40 بار بزرگتر از خورشيد است.

ستاره منقار الدوجاجه (Albireo) يا سينگني بت (Beta Cygni) سومين ستارة بزرگ صورت فلكي به نام  صورت فلكي دجاجه يا صورت فلكي ماكيان (Cygnus) است. ستاره منقار الدوجاجه  سر لك لك و دومين ستارة درخشان  صورت فلكي دجاجه يا صورت فلكي ماكيان است. ستاره منقار الدوجاجه  شامل 2 ستاره است: ستاره منقار الدوجاجه  A، (يك غول درخشان K3II)كه رنگ زرد و روشن دارد و ستاره منقار الدوجاجه  B كه آبي رنگ است. ستاره منقار الدوجاجه  دقيقاً 386+26 سال نوري از ما فاصله دارد.

 

سياركآمور  (Amor Asteroid)   آمورها خرده سيارههايي هستند كه بين مدارهاي زمين و مريخ مي‌چرخند. آنها براي شبه ستارة آمور #1221 ناميده شدند. اروس (#433) يكي از شبه سياره‌هاي آمور است.

ستاره راس الغول (Algol) ‌ستاره راس الغول  يا بتاپرسي (Beta Persei) ستاره‌اي در صورت فلكي پرسوس (Persus) بود. ستاره راس الغول  اولين ستارة تاريك است. اين ستاره بزرگي1/ 2 تا 3/4 و دورة 2/9 روزه دارد.

 

ستاره سماك سامح يا نگهبان شمال (Arcturus) يا آلفا بوتيز (Alfa Bootis)، درخشان ترين ستارة صورت فلكي صورت فلكي ارابه ران يا عوا (به معني چوبان) است. اين ستلرة بزرگ قرمز ( نوع طيف آن k1.5p  است) چهارمين ستارة درخشان آسمان است. ستاره سماك سامح يا نگهبان شمال 34 سال نوري از زمين فاصله دارد. قدر ظاهري آن 0/04- و بزرگي مطلق آن 0/2 است.

ستاره قلب العرب (Antares)   ‌يا آلفا اسكورپي (Alpha Scorpii) به معني “رقيب مريخ” درخشان‌ترين ستاره در اسكورپيس (Scorpius) كه يكي از صور فلكي قابل تشخيص در زمينة مسير يكسالة عبور خورشيد يا دايره البروج است. ستاره قلب العرب يك ستارة بسيار عظيم قرمز رنگ متغير M1.5Iab است كه 520 سال نوري از زمين فاصله دارد و حدود 230 بار بزرگتر از خورشيد است. اين ستارة باورنكردندي وزين ، پيسوكم دما (3500 درجة كلوين)، پانزدهين ستاره از نظر درخشندگي در آسمان است و داراي بزرگي وضوح بصري 0/96+ و بزرگي مطلق 5/2 – است.

 

ستاره سنجي (Astrometry) اندازه گيري دقيق موقعيت و حركت اجسام فضاي كه اغلب نسبت به ستارة استاندارد معين سنجيده مي شود.

سيارك (Asteroid) جسم سنگي بزرگ يا سيارة بسيار كوچك (سيارك). اغلب سيارك ها در كمر بند سيارك ها بين مشتري و مريخ به دور خورشيد مي چرخند. بعضي سيارك ها بيشتر به خورشيد نزديك مي شوند. احتمالاّ برخورد يك سيارك با زمين باعث انقراض دايناسورها شده است. بزرگترين شبه سيارة و اولين آن در اول ژانويه 1810 توسط جوزف پيازي (Giuseppe Piazzi) كشف شد. جرم اين سيارك برابر با بيش از يك سوم جرم 3000 سيارك ديگر ثبت شده كه 1021*2/3 كيلو گرم تخمين زده شده است، مي باشد.

 

ستاره شناسي يا منجم (Astronomer) كسي كه ستاره و فضا را مطالعه مي كند.

ستاره شناسي سلطنتي (Astronomer Royal) كسي كه توسط ملك (يا شاه) انگلستان به عنوان سرايدار  رصدخانه گرينويچ منسوب مي شود. اولين ستاره شناس سلطنتي، فلامستير (JohnFlamsteed) در سال 1675 توسط شاه چارلز دوم منسوب شد.

 

سيارك آتن (Aten Asteroid) آتن ها سياركاني هستند كه هميشه از زمين به خورشيد نزديك ترند و دورة كوتاهتر از يك سال دارند (محور نيمه اصلي آنها كوچك تر از زمين است). براي سيارك آتن، آن ها 2062 # نامگذاري شده اند. را شالوم (Ra Shalom) يك سيارك آتن است.

ستاره شناسي يا نجم (Astronomy)   مطالعة علمي فضا كه شامل سيارات، ستاره ها، شهاب سنگ ها، سحابي ها و كهكشان ها است.

 

سپيده دم (Aurora) سپيده دم يا فجر صفحات مواج زيبايي ارنور در آسمان نزديك قطب هستند. اين پديده در اثر تحريك گازهاي گرم شده توسط ذرات خورشيدي بوجود مي آمدند. اغلب سپيده دم ها 100 تا 250 كيلومتر بالاي سطح زمين تشكيل مي شوند.

سيستم باير   (Bayer System) در هر صورت فلكي، هر ستاره با استفاده از سيستم باير و با تعيين حروف يوناني براي هر كدام بر حسب افزايش درخشندگي آنها (آلفا، بتا، گاما، پسيلون، في، چي، سي و امگا) سيستم باير نمي تواند بيش از 24 ستاره را نامگذاري كند. درخشانترين ستاره در يك منظومة شمسي، آلفا است، دومين ستارة درخشان بتا، سومين آن گاما و آْي آخر جانز راير (1564 تا 1617) ستاره شناس آلماني و طراح اين سيستم است.

 

ستاره منكب الجوزا يا يد الجوزا  (Betelgeuse) كه به صورت بتل جوس تلفظ مي شود، دومين ستارة  درخشان صورت فلكي اويون و يكي از درخشانترين ستاره هاي آسمان است. اين ستاره فوق العاده بزرگ قرمز رنگ و با قطر بيش از 600 ميليون مايل (حدود هزار برابر بزرگتر از خورشيد اما سردتر از آن) است. اگر تبل جوس در مركز منظومة شمسي بود، تا پشت مشتري فضا را اشغال مي كرد. تبل جوس 14 هزار بار درخشانتر از خورشيد است و 520 سال نوري از زمين فاصله دارد. اين ستاره، ستارة متغيري ست كه ميزان درخشندگي آن از 0/3 تا 1/2 در يك دورة 7 ساله تغيير مي كند (ميانگين 0/7). اين ستاره تنها ستاره اي است (به جز خورشيد) كه از سطح آن تصوير داريم.

ستارة دوگانه  (Binary Star) دو ستارة حقيقي كه دور يك يك مركز جرمي مشترك مي چرخند. حدود نصف ستاره ها در گروههاي حداقل دو سر تاره اي هستند.

 

ستارة بزرگ آبي (Blue Giant Star) ستارة آبي بسيار بزرگ، درخشان و دائمي كه يك ستارة دريايي اصلي نيست، بلكه ستارة اي بعد از توالي اصلي ست. اين ستاره هاي فوق العاده داغ، از سوختن هليم بوجود مي آيند و طيف هايي از O تا B ، كه طيف هايي كمياب و بسيار درخشان هستند، دارند. ستاره هاي آبي حداقل 18 بار سنگين تر ازخورشيد هستند. مثالي از اين ستاره ها ستاره رجل الجبار (Rigel) و ستاره قلب الاسد (Regulus) هستند.

ستارة نوع B  (B - Type Star) ستارة بسيار داغ و آبي رنگي كه از سوختن هليم شكل گرفته. روي اين ستاره هاي بين 11000 تا 25000 درجة كلوين متغير است. ميانگين جرم آن ها 18 برابر جرم خورشيد و ميانگين درخشندگي آن 20000 بار بيشتر از خورشيد است. مثال اين نوع ستاره ها ستاره رجل الجبار (Rigel)، اسپيكا (Spicu) و ستاره قلب الاسد (Robert Bunsen) است.

 

سرطان (Cancer) صورتي فلكي بسيار كم رنگي از منطقه البروج (Zodiac) كه شكلي شبيه به خرچنگ دارد و از اين رو خرچنگ نيز ناميده مي شود. اين صورت فلكي در مسير عبور ساليانه خورشيد يا دايره البروج قابل مشاهده است و بين  صورت فلكي اسد يا شير  (Leo) و صورت فلكي جوزا يا دو پيكر (Gemini) قرار دارد. در مركز صدف خرچنگ خوشة باز بسيار بزرگي وجود كه به نام هاي خوشة بي هيو (Beehive) يا پراسپ (Graesepe) يا M44 خوانده مي شود. خوشة باز M67 نيز در كفار M44 قرار دارد. درخشان ترين ستارة سرطان آكوبنس (Acubens) به معني "كلاغ" است و ستاره درخشان بعدي التارف (Al Tarf) به معني "سر" است.

ستاره عقيق (Capella) سيستم ستاره اي چند گانه شامل حداقل 9 ستاره است. اين سيستم درخشان در نيمكرة شمالي و در 45 درجة ستارة قطب شمال قرار دارد. اين سيستم در صورت فلكي آويگا (Auriga) قرار دارد. دو ستارة درخشان ستاره عقيق يك سيستم ستاره اي دوگانه است. آنها هر دو زرد رنگ (مانند خورشيد) و با جرم 2/6 برابر و 2/7 برابر خورشيد بوده و 9 و 12 برابر بزرگتر از خورشيد هستند. هر كدام از آنها تقريباٌ 78 بار درخشان تر از خورشيد هستند و هر دو در حدود 43 سال نوري از زمين فاصله دارند.

 

سي سي دي (CCD) به معني وسيله القاء باز (Charge – coupled device)، نوعي دوربين ديجيتالي داراي نشانه اي فوق العاده حساس به نور، وقتي يك فتون (يك ذرة نوري به يك نشانگر برخورد مي كند، جريان كوچكي ايجاد مي كند كه وسيله را شارژ مي كند. يك CCD، مي تواند نور عبوري را در نرخ هاي بسيار پايين به اندازة يك متون در دقيقه را حس كند، در ستاره شناسي CCD، اين مدار يكنواخت حساس به نور، تصاوير بسيار كم رنگي را كه قبلاٌ قابل تشخيص نبودند را آشكار مي كند. تمام مشاهدات عيني (شامل چرخش تلسكوپ فضايي هابل)، از اين نوع وسيله استفاده مي كنند. جورالوود اسميث (George Elwood Smith) و ويلارد اس بويل (Willard S. Boyle) اين وسيله را در سال 1969  اختراع كردند. آن ها وسيله القاي بار خود را براي ساختن اولين دوربين ويديويي جامد استفاده كردند.

سنتاور (Centaur) اشياء نسبتاٌ كوچكي (نصف سياركيا نصف سنگ آسماني)  كه در مدارهاي ناپايدار (در مقياس ميليون سال) واقع بين مشتري و نپتون وجود دارند. حدود 9 سنتاور يافت شده كه بزرگترين آن شيرون 2060 (2060 chiron)كه حدود 170 كيلو متر قطر دارد و قابل تشخيص است. اين اشياء احتمالاٌ از كمربند كويپر (Kuiper belt) مي آيند.

 

ستاره اي متغير قيفاووسي (Cepheid Variable Stars) ستاره هاي بسيار بزرگي كه در اندازه و بار درخشندگي تغييرات منظمي دارند. وقتي اندازة يك ستاره افزايش مي يابد، روشني آن كم مي شود و بالعكس، درخشندگي در دوره هاي مختلف نسبي ست. متغيرهاي قيفاووسي ممكن است بطور متناوب تغيير نكنند و نواسانات آنها ممكن است فاز ناپايداري باشد كه ستاره آن را طي مي كند. ستاره هاي قطبي و دلتا سفي (Delta Cephei) مثال هايي از قيفاووسيها هستند.

سرس (Ceres) بزرگ ترين سيارك و اولين سياركي كه كشف شد (توسط ستاره شناس ايتاليايي جوزفه پيازي - Giuseppe Piazzi - و در 1 ژانويه 1801). جرم اين شبه ستاره بيش از يك سوم جرم 1021* 2/3 كيلوگرمي تمام 3000 شبه سيارة رده بندي شده. تخمين زده شده است. قطر آن در حدود 578 مايل (930 كيلو متر) است.

 

ستاره قطبي(Cireumpolar Star) ستاره اي كه مسيري آن به نظر بصورت دايره اي روي قطب آسماني به نظر مي رسد و از اين رو و همواره بالاي سر افق بيننده (به سمت شمال) است.

سي ام بي (CMB) به معني تشعشع پس زمينه آسماني  (Background Radiation)يا CMBR ,CBR ، تشعشع يا انرژي باقيمانده از انفجار بزرگ اصلي ست كه هستي را شكل داد. CMB  هنگام گسترش هستي خنك شد و هم اكنون 3 درجه بالاي صفر مطلق است.

 

ستارة فشرده   (Compact Star) ستاره هاي بسيار چگال با شعاعي بسيار كوچك تر از خورشيد. برخي ستاره هاي فشرده شامل حفرات سياه، كوتوله هاي سفيد و ستاره هاي خنثي هستند.

سفينة فضايي كلمبيا (Columbia Space Shuttle) اولين سفينة فضايي به نام كلمبيا STS -1 (OV – 102)  در12 آوريل 1981 از فلوريدا رها شد و در 14 آوريل 1981 در پايگاه نيروي هوايي ادوارد فرو آمد. اولين خدمه اين سفينه شامل گروهبان جان يانگ (John W. Young) و خلبان روبرت كريپن  (Robert L. Crippen). اين سفينه 37 بار زمين را دور زد و در اين مدت 1074567 مايل را در مدت 2 روز و 6 ساعت 20 دقيقه و 53 ثانيه پيمود. بعد از 12 سفر فضايي، كلوبيا STS 107 (شمارة مأموريت) در اول فوريه 2003 در جو زمين منفجر شد و 7 خدمه آن كشته شدند (ريك ها زبند  Rick D. Husband- ، كالپانا چاولا  Ckalpana Chawla- ،  ويليام مك كول - William C. Mc Cool،  ديويد براون - David M. Brown، لاورال كلارك - Laurel B. Clark ، مايكل آندرسون - Michael P. Anderson ، يلان رامون - Ilan Ramon

 

نام سنگ آسماني سال كشف آخرين باري كه ديده خواهد شد دفعة بعدي كه ديده خواهد شد دوره (سال) هالي(Halley) 240  قبل از میلاد 1986 2061 76.00 انك (Encke) 1786 1997 2000 3.28 بيلد (Beila) 1772 1852 از بین خواهد رفت 6.62 فايد (Faye) 1843 1991 1999 7.34 ستاره دنباله دار (Comet)   پيكرة آسماني كه دور خورشيد مي چرخد. اين جسم از هسته (جامد، يخ، سنگ آسماني، گاز و غبار)، هالة گازي يا  گيسوي ستاره دنباله دار  (بخار آب، دي اكسيد كربن و ساير گازها) و يك دم (غبار و گازهاي يونيزه) تشكيل شده است. دم دراز گازي و غباري آن به علت نيروي بادهاي خورشيدي، هميشه جهت خلاف خورشيد را نشان مي دهد. دم آنها مي تواند 250 ميليون كيلومتر طول داشته باشد و بيشتر به چشم مي آيد. سنگ هاي آسماني تنها هنگامي كه نزديك خورشيد و در مدارهاي غير مركزي هستند، ديده مي شوند. مأموريت استالاست ناسا (Stardust Mission)، در آينده ستاره دنباله دار وايلد 2 (Wild 2) را در سال 2004 ملاقات خواهد كرد.

 

سال كيهاني  (Cosmic year) زماني طول مي كشد تا خورشيد (و تمام سيستم خورشيدي ما) و يك دور كامل به دور مركز كهكشان راه شيري (Milky Way Galaxy) بچرخد. يك سال كيهاني تقريباٌ 225 ميليارد سال طول مي كشد.

سيستم كوپرنيكي (Copernican System) مدلي از سيستم خورشيد كه بر اساس آن سيارات (شامل زمين) دور خورشيد مي گردند. اين نظريه ستيزه جويانه توسط كوپرنيكوس (Copernican) بسط داده شد.

 

سحابي چرخنگ يا سحابي سرطان (Crab Nebula) (M1)، ابر بين كهكشاني از گاز و غبار كه باقيماندة ابر نو اختري است كه در سال 1054 بر روي زمين ديده شد. اين سحابي مي تواند در صورت فلكي  ثور (Taurus) ديده شود.

سيال بحراني  ( Critical Fluid )   يا سيال فوق بحراني گاز يا مايعي تحت فشار بسيار بالا ست . اين سيالات بحراني داراي خصوصيات بي نظيري هستند . (چگالي يك مايع و تحرك يك گاز ) . مثال سيالات بحراني , آب فوق بحراني درون اعماق  زمين است .

 

ستاره دم( Deneb )   در عربي به معني دم , درخشانترين ستاره صورت فلكي دجاجه يا صورت فلكي ماكيان (قو) كه آلفا   دجاجه  ( Alpha Cygnus )  هم گفته مي شود , است كه دم قو را مي سازد . اين ستاره بسيار عظيم آبي رنگ درخشان  جوان حدود 1500 سال نوري از زمين فاصله دارد و 60000 بار درخشانتر از خورشيد است ! ستاره ذنب قيطس، ستاره سفيد فوق العاده بزرگي ست .

سازگار به تاريكي ( Dark Adaptation ) شامل تغييرات فيزيكي و شيميايي درون چشم هاي شما كه به آنها اجازه مي دهد تا در تاريكي به خوبي ببينيد . از لحاظ فيزيكي , مردمك هاي چشم بازتر ( به طور سريع) مي شوند و از لحاظ شيمياي تغييرات كمتري درون چشم ها اتفاق مي افتد ( كه 10 تا 20 دقيقه به طول مي انجامد ) . 20 دقيقه طول مي كشد كه جشمان شما كاملاً به تاريكي عادت كنند . زمانيكه چشمانتان به تاريكي عادت كرد, حتي يك برق آني نور سفيد مي تواند آنرا از بين ببرد و چشمانتان را مجبور كند كه مجدداً خود را سازگار كند .

 

سحابي گسترده  ( Diffuse Nebula ) ابر گازي پهناور , پخش شده و باشكل منظم ( عمدتاً حاوي هيدروژن ) در فضا كه مي تواند بيش از 100 سال نوري پهنا داشته باشد. اين نوع سحابي مي تواند نوراني يا تاريك باشد.

سگ ها در فضا ( Dogs in Space ) بين سالهاي 1958 تا 1961 , روسيه 13 قلاده سگ را براي آمادگي در ماموريت هاي بعدي به فضا فرستاد . لايكا  Laika)) , به زبان روسي به معني پارس كن اولين  سگي  بود كه در 3 نوامبر 1957 درماموريت اسپوتنيك 2  (Sputnik 2 )  به فضا رفت .

 

ستاره جفت ( Double Star ) يك ستاره جفت , دو ستاره هستند كه در آسمان به يكديگر نزديك به نظر مي رسند ( دو ستاره كه به دور هم مي -چرخند) , برخي از آنها از زمين يكي به نظر مي آيند زيرا در يك خط قرار مي گيرند .

ستاره كوتوله ( Dwarf Star )   ستاره هاي  نسبتاً كوچك كه بيش از 20  برابر خورشيد ما هستند و بيش از 20000 بار درخشانتر از آن مي باشند. خورشيد ما يك ستاره كوتوله است .

 

سحابي عقاب يا نسر طاير ( Eagle Nebula ) اين سحابي كه 7000 سال نوري از زمين فاصله دارد ( در صورت فلكي سرپنس – Seroebs  ) و نام ديگر آن M16  است , از ستونهاي بزرگ گاز هيدروژن و غبار بين ستاره اي سرد تشكيل شده است . اين ابر ستاره ساز توسط نور مافوق بنفشي كه از ستاره هاي تازه متولد شده صادر مي شود, چراغاني شده است . ستونها ار EGG ( گلبولهاي گازي بخارزا – Evaporating Gaseous Globules  ) مي نامند, زيرا نور مافوق بنفش بعضي از گازهاي هيدروژن ( H2) را جوشانده و سحابي را درفرآيندي به نام بخار پرتوي ( Photoeva povation ) , شكل مي دهد . بزرگترين ستون يك سال نوري طول دارد .

سحابي تخم مرغ  ( Egg Nebula ) يا CRL 2688  سحابي سياره اي ست در حدود 3000 سال نوري از زمين فاصله دارند . اين ابر بزرگ غبار و گاز با سرعت بسيار زياد به سمت خارج گسترش دارد. اين سحابي در هزار سال قبل توسط يك ستاره بزرگ قرمز رنگ بوجود آمد ( اين ستاره بزرگ قرمز زماني ستاره اي شبيه به خورشيد بوده ) غبار ديد ما را از ستاره هاي درون سحابي تيره مي كند .

 

سحابي انتشاري ( Emission Neloula ) سحابي كه مي درخشد . يعني انرژي نوراني از خود صادر مي كند . نور قرمز اين سحابي زمانيكه الكترونها و پروتونها با هم تركيب مي شوند توليد مي شود . اتمهاي هيدروژن را به وجود مي آورند . سحابي انتشاري زمانيكه نور ماواراء بنفش پر انرژي  از يك ستاره پر داغ , ابري از گاز هيدروژن  را تحت تاثير قرار مي دهد . شكل  مي گيرد كه در  اثر  اين فرآيند , تشعشع ماوراء بنفش   يونيزه مي كند  (   يعني الكترونها را از اتمهاي هيدروژن مي كند)  الكترونهاي آزاد  با پروتونها تركيب شده و هيدروژن تركيب شده و هيدروژن و نور قرمز را بوجود مي آورند . سحابي سر اسب  Horsehead Nebula ) ) در جلوي يك سحابي انتشاري كه جلوه خارجي سر اسب را درخشان مي كند , قرار  دارد .

سياره يا قمر سرعت گريز متر بر ثانيه مايل بر ساعت عطارد 4,300 9675 ناهيد 10,400 23,400 زمين 11,200 24,840 ماه 2,361 5,300 مریخ 5,000 11,250 مشتری 59,500 133,875 زحل 35,600 79,637 اورانوس 21,300 47,925 نپتون 23,300 52,122 پلوتون 1,100 2,461   سرعت گريز ( Escape Veloeity ) سرعت گريز ميزان سرعتي ست كه با آن سرعت جسمي از يك جسم سياره اي و ميدان جاذبه آن در حال دور شدن است .

 

(Eskimo Nebula ) سحابي اسكيمو (NGC 2392 )  سحابي سياره اي در صورت فلكي جوزا يا دو پيكر ( Gemini ) كه شبيه به خورشيد رنگ زده شده است , بطوريكه لايه هاي خارجي در فضا كشيده و منتشر شده اند. اين سحابي اولين بار در سال  1787 توسط ويليام هرشل ( William Herschel  )  ثبت شد .

ستاره تكامل يافته ( Evolved Star )   ستاره پيري كه نزديك اواخر حيات خود است . سوخت هسته اي اين ستاره عمدتاً از بين ميرود و جرم خود را از سطح از دست مي دهد و نهايتاً باد خورشيدي را توليد مي كند .

 

سقوط آزاد  ( Free Fall ) حالتي كه در مدار اطراف يك سياره اتفاق مي افتد . در سقوط آزاد , اجسام به نظر بي وزن مي رسند. در طي سقوط آزاد , جسم در حال چرخش دقيقاً با همان ميزاني كه سطح سياره در زير جسم خم مي شود , به روي سياره مي افتد . در اين حالت به نظر مي رسد جسم بطور پيوسته به سمت سياره مي رود اما هرگز به آن نمي رسد .

ستاره ريزان يا ثاقب  ( Falling Star ) در واقع ستاره نيست , بلكه يك شهابسنگ است كه از سنگ و يا آهن تشكيل شده اين شهابسنگ در جو زمين ميسوزد .

 

ستاره دنباله دار هالي ( Halley s  Comet ) ستاره دنباله دار دوره اي شامل گاز يخ زده و غبار كه دور خورشيد مي چرخد و اولين جسم آسماني ثبت شده در سال 240 قبل از ميلاد در چين بود, اما ادموند هالي اولين كسي بود كه فهميد اين ستاره دنباله دار بطور متناوب ديده مي شود . اين ستاره دنباله دار آخرين بار در سال 1986 ديده شد و بار ديگر در سال 1061 ديده خواهد شد و دوره آن 76ساله است . هنگامي كه كره زمين از ميان مدار ستاره دنباله دار هالي مي گذرد ( دوبار درسال ) , اثر اين ستاره باعث حدوث باران شهاب سنگ آلواريدز Aquarids )  ) و  جباريها ( Orionids ) مي شود .

ستاره دنباله دار هال – باپ (Hale –Bopp Comet) ( C/1995 O1) ستاره دنباله دار دوره اي متشكل از گاز يخ زده و غبار كه دور خورشيد مي چرخد . اين ستاره دنباله دار اولين بار در 23 جولاي 1995 ديده و ثبت شد . بطوريكه بطور مجزا توسط دو منجم آماتور , آلن هال (Alen Hale )  و توماس باپ ( Thomas Bopp ) كشف شد , قطر آن حدود 40 كيلومتر و نرخ  چرخش آن  11/4 ساعت است اين ستاره دنباله دار آخرين بار در سال 1997 ديده شد و در دفعه بعد در سال 4377 ديده خواهد شد ( دوره آن 2380 سال است ) .

 

سيستم خورشيد محوري  ( Heliocentrie System ) در مدل خورشيد محوري سيستم خورشيدي , تمام سيارات به دور خورشید مي چرخند .

ستاره فلز سنگين  ( Metal Star -  Heavy  )   نوع غير معمولي از ستاره عظيم شامل ستاره هاي باريم ( Ba  II ) كه نوعي ستاره عظيم ثانويه است , و ستاره هاي S  كه نوعي از ستاره هاي عظيم قرمز  رنگ است .

 

سوختن هليم ( Helivm Burning ) مرحله اي از حيات ستاره كه در آن هليم در حين گداخت هسته اي با اكسيژن و كربن تركيب مي شود . هر ستاره اي كه با جرمي بيش از نصف جرم خورشيد متولد شود , عاقبت هليم خواهد سوزاند .

سحابي هليكس ( Helix Nelula ) يا NGC 7293  , سحابي سياره اي ست كه بزرگترين قطر زاو يه اي تمام سحابي هاي شناخته شده را دارا است . فاصله آن حدود 140 پارس(Parsec)  و در صوزت فلكي دلو ( Aquarius )  است  .

 

سحابي سر اسب ( Horsehead Nebula )   ابر بزرگي از غبار در فضا كه شبيه سر اسب است . اين سحابي به علت اينكه لبه هايش رو به تداخل سحابي  روشن است  ، داراي لبه هاي درخشاني بوده و در صورت فلكي  جبار يا شكارچي ( Orion )  قرار دارد .

سياره زحل يا كيوان ( Hyperion )   يكي از 18 قمر زحل كه بزرگترين پيكره بي شكل منظومه شمسي است . اين قمر داراي دروه چرخشي متغيري ست . دهانه ايي بر روي سطح قرار دارند . قطر اين قمر 112/5×140×180 و شكلي نامنظم دارد . هيپريون در فاصله حدود 1481100 كيلومتر از زحل وجود دارد . دوره جرخشي آن 21/27 روز است . اين قمر در سال 1848 توسط برادران باند ( W & G. Bond )  و راسل  ( W . Lassell )  كشف شد.

 

سنگ آذرين  ( Igneous Rock ) زمانيكه سنگ مذاب سرد مي شود ، سنگ آذرين تشكيل مي شود .

سياره هاي سفلي يا زيرين ( Inferior Planets) عطارد و ناهيد ، از آنجا كه نسبت به زمين به خورشيد نزديك تر هستند ، سياره هاي داخلي ناميده مي شوند . در مقابل اين سياره ها بالايي ( Superior PL ) وجود دارند .

 

ساحل جادرل ( Jodrell Bank ) در چشاير انگلستان ( Cheshire )  محل رصد خانه راديويي ستاره شناسي به نام آزمايشگاههاي ستاره شناسي راديويي نافيلد(Nuffield )b  است . اندازه راديو تلسكوپ 250 فوت ( 67 متر ) است .

سياره هاي دروني يا زيرين  (Inner Planets ) سياره هايي كه در فاصله نزديكي به دور خورشيد مي چرخند . اين سياره ها شامل عطارد ( Mercury )  ، ناهيد ( Venus  ) ، زمين ( Earth )  ، و مريخ ( Mars ) هستند . اين سياره ها نسبتاً كوچك بوده ، از سنگ تشكيل شده اند و يا قمر ندارند يا تعداد آنها كم است .

 

سال كبيسه ( Leap Year ) سالهايي كه تعداد روز هاي آن بيشتر است (29 فوريه ) . اين سال معمولا ً هر چهار سال يكبار تكرار مي شود. عموماً سالهاي كبيسه به عدد چهار قابل تقسيم هستند ، اما سالهاي قرن مخصوص هستند و مي بايست به 400 قابل تقسيم باشند. سال 2000 يك سال كبيسه است .

سال نوري (Light-Year) يك سال نوري مسافتي‌ست كه نور مي‌تواند در خلاء در مدت يكسال طي كند، كه حدود 5/880/000/000/000 مايل يا 63240Au  يا 1012× 9/46053 است.

 

سنگ كره (Lithosphere) بخش خارجي سنگي و جامد كرة زمين كه از پوسته و گوشتة بالاي تشكيل شده است.

ستاره دنباله دار بلند دوره  (Long Period Comet) ستاره دنباله دار كه داراي دورة مداري بيش از 200 سال است. اين نوع ستاره دنباله دار ممكن است از ابر اورت (Oort Cloud) صادر شود.

 

سفينه ماه نشين (Lunar Module)  فضاپيماي كوچكي كه از فضاپيماي اصلي آپولو (در مدار ماه) به سطح ماه فرستاده شد و مجدداً بازگشت.

ستاره آهن ربا (Magnetar)  ستاره اي با مغناطيس بالا (highly magnetic star)  بطوريكه ميدان مغناطيسي آنها 1015 گاوسGauss) باشد. اين ميزان حدود هزار تريليون برابر ميدان مغناطيسي كرة زمين است. ميدان مغناطيسي قوي، سطح ستاره را تحت تنش زيادي قرار مي‌دهد و شايد باعث ستاره لرزه‌ها (Starquakes) و در نتيجه انفجارهاي انرژي بالاي تشعشع شود. وجود اين ستاره‌هاي نوتروني كم عمر در سال 1992 توسط روبرت دونكان  (Robert C.Duncan) و كريستوفر دامپسون (Christopher  Thompson) مطرح شد. وجود آنها در سال 1998 توسط كريساكووليوتو (Chryssa kouveliotou) ثابت شد.

 

ستاره‌هاي توالي اصلي  (Main Sequence Stars)  گروه اصلي ستاره ها در نمودار هرتز پرانگ – راسل (Hertzsprung-Russell Diagram): انرژي اين ستاره ها از شكافت هسته‌اي بدست مي‌آيد و طي آن هيدروژن به هليم تبديل مي شود. اغلب ستاره‌ها ستاره‌هاي توالي اصلي هستند. هرچه ستاره داغتر باشد، درخشانتر است. خورشيد مثالي شاخص از اين نوع ستاره‌ها است.

سيمون ماريوس (Marius, Simon) منجم و فيزيكدان آلماني (1570 تا 1624) و كسي كه همراه با كپلر (Kepler) مطالعه مي كرد و در سخنرانيهاي گاليلو (Galileo) شركت مي‌كرد.او ادعا مي‌كرد كه چهار عدد از بزرگترين قمرهاي مشتري را در سال 1610كشف كرده، در همان زمان گاليلو نيز به طور مستقل آن اقمار را كشف كرد.

 

سفينة مأموريت سيارة هدف تاريخ اعزام سفينة 1 ناموفق (پرواز روي زهره) 1962 سفينة 2 ناهيد 1962 سفينة 3 ناموفق (پرواز روي مريخ) 1964 سفينة 4 پرواز روي مريخ 1964 سفينة 5 پرواز روي ناهيد 1969 سفينه 6 مريخ 24 فوريه 1969 سفينه 7 مريخ 27 مارس 1969 سفينه 8 ناموفق (چرخش به دور مريخ) 1971 سفينه 9 چرخش به دور خورشيد 30مي 1971 سفينه 10 پرواز به دور مريخ و ناهيد 1973 سفينه (Mariner) سري مأموريت‌هاي سفينه‌اي ناسا براي جمع آوري اطلاعات از سياره‌هاي عطارد، ناهيد و مريخ بوده. اين سفينه ها از سطح سيارات نقشه ها و اندازه گيري هاي جوی (مانند دما، تركيب، چگالي و فشار) به زمين ارسال مي‌گردند.

 

سنگ دگرگوني (Metamorphic Rock)  سنگ هايي كه در اثر فشار و حرارت در اعماق زير درون زمين فشرده شده‌اند.

سيارة كوچك (Minor Plant)  نامي ديگر براي شبه سياره.

 

Some Mira Variable Stars Magnitude Range Period (days) R Carinae 3.9-10.5 308.7 R Centauri 5.3-11.8 546.2 Mira (Omicron Ceti) 3.4-9.3 332.0 ستاره متغير ميرا (Mira Variable Star) ستارة متغيري كه درخشندگي و اندازة آن در طول دورة زماني بلند (چندين ماه) به طور چرخه‌اي عوض مي‌شود. ميرا ستارة چشمك زن (ضرباني) قرمزي است كه قدرت درخشندگي آن به اندازة صدها عامل ديگر تغيير مي‌كند. تغييرات ميرا در سال 1596 شد.

سحابي (Nebula) ابر پراكندة بسيار بزرگي از گاز و غبار در فضايي بين كهكشاني، گاز سحابي غالباً هيدروژن است.

 

سپيده هاي شمالي  (Northern Lights) نام ديگري براي سپيده دم است كه در نيمكره شمالي پيدا مي‌شود. سپيده دم ها، صفحات مواج زيبايي از نور در نزديك قطب هستند. اين انوار توسط گازهايي كه بعد از گرم شدن توسط ذرات خورشيدي،‌ تحريك مي‌شوند، بوجود مي‌آيند. اغلب سپيده‌ دم ها 100 تا 25 كيلومتر بالاي زمين قرار مي‌گيرند.

ستارة نوتروني (Neutron Star) ستاره بسيار چكال كوچك كه غالباً از نوترونهاي محكم به هم چسبيده تشكيل شده است. اين پيكره كه به سختي قابل رويت است، جو نازكي از پلاسماي هيدروژن بسيار داغ و يك پوسته دارد. قطر آن حدود 5 تا 10 مايل (5 تا 16 كيلومتر) و چگالي آن تقريباً 1015 گرم بر سانتي متر مكعب است. ستاره هاي نوتروني از انفجارات ابر نو اخترها بوجود مي‌آيند.

 

ستارة قطبي (North Star)   ستارة قطب شمال ستاره‌اي كه تقريباً نزديك به شمال قرار دارد و مي‌تواند براي جهت يابي مفيد باشند. ستارة قطبي در نيمكرة شمالي وجود دارد.

سرعت مداري (Orbital Speed) هنگاميكه سيارات به دور خورشيد مي‌چرخند سرعت متفاوتي دارند. هر سياره وقتيكه به خورشيد نزديكتر است سريعتر حركت مي‌كند (وبالعكس). اين پديده قانون دوم حركت سيارة كپلر است.

 

سحابي  جبار يا شكارچي  (Orion Nebula) شامل M42 و M43 ابر گازي آشفته بزرگ و نزديكي كه غالباً از هيدروژن است. اين سحابي توسط ستاره‌هاي داغ، جوان و روشن كه درون سحابي توسعه يافته‌اند روشن شده است. سحابي  جبار يا شكارچي در حدود 1500 سال نوري از ما و در صورت فلكي  جبار يا شكارچي وجود دارد و نظر آن 30 سال نوري است.

سياره‌هاي خارجي  (Outer Planets) سياره‌هايي كه از خورشيد دور هستند و شامل مشتري، زحل، اورانوس، نپتوس و پلوتون هستند. اين سيارات غالباً گازي و عظيم و حلقه دار، همراه اقمار زيادي هستند (به جز پلوتون كه سياره سنگي كوچك و داراي تنها يك قمر به نام شارون Charon – است).

 

سمت الشمس  (Perihelion) نزديك ترين فاصلة يك سياره يا ستاره دنباله دار از خورشيد. در ژانويه زمين در حالت سمت الشمس است.

ستارة تپانچه (Pistol Star)  بزرگترين، درخشانترين و سنگين‌ترين ستارة شناخته شده كه 10 ميليون بار درخشانتر از خورشيد و 100 بار سنگين‌تر از آن است. اين ستاره در مركز سحابي تپانچه وجود دارد و در اثر بيرون آمدن گاز بسيار زياد در فورانهاي شديد بوجود آمده است.

 

سياره (Planet) پيكرة آسماني بزرگي كه به دور يك ستاره مي‌چرخد بر روي خود نمي‌تابد. در سيستم خورشيدي، 9 ستارة در حال چرخش وجود دارد.

سحابي سياره‌اي  (Planetary Nebula) سحابي كه از يك پوستة گازي كه از نوع مشخصي از ستارة بي‌نهايت داغ بيرون آمده باشد، شكل مي‌گيرد. هنگاميكه ستارة بزرگي شكل مي‌گيرد. هستة ستاره ظاهر مي‌شود. سحابي سياره‌اي ارتباطي با سيارات ندارد. سحابيساعت شيشه‌اي(Hourglass Neb) نوعي سحابي سياره‌اي است.

 

سياره شناس (Planetologist) منجمي كه اشكال فيزيكي سيارات را مطالعه مي‌كند.

سياره وار  (Planetoid)  سيارة بسيار كوچك، شبه سيارة بزرگتر گاهي اوقات سياره وار خوانده مي‌شود.

 

سياره شناسي (Planetology) شاخه‌اي از نجوم كه سيارات را مطالعه مي‌كند. ستارة قطبي  (Pole Star)  ستاره‌اي كه تقريباً در شمال يا در جنوب واقع شده و براي جهت يابي مفيد است. ستارة قطب شمال (Polaris)، ستارة قطب نيمكرة شمالي است.

سيارة ايكس (Planet X) نام موقتي كه به سيارة ناشناختة پشت نپتون كه بر روي مدار اورانوس و نپتون تأثير مي‌گذاشت داده شده بود. پرسيوال لاول (Pecival Lawell) موقعيت دقيق مدار سيارة «X» را محاسبه كرده بود، اما در سال 1916 قبل از پيدا شدن اين سياره وي مْرد. عاقبت اين سياره در سال 1930 توسط تومبا (C. Tombaugh) پيدا شد و پلوتون نامگذاري شد. همچنين سيارة «X» به هر سيارة كشف نشده از سيارات منظومة شمسي در زمان خود اطلاق مي‌شد. ممكن است پشت پلوتون سيارات «X» ديگري وجود داشته باشند.

 

ستارة قطبي  (Polaris) يا (alpha Umi) ستارة قطب شمال كنوني در نيمكرة شمالي است. اين ستاره يك درجه از محل دقيق قطب شمال آسماني فاصله دارد. در سال 1780 هرشل (Sir William Herschel) كشف كرد كه ستارة قطبي ستارة دوگانه‌اي همراه با يك ستارة كم نور همراه است. ستارة قطبي ستارة متغير قيفاووسيي (Cepheid Variable Star) به رنگ سبز ـ آبي است. (اندازة درخشندگي آن متناوباً در دوره‌هاي 969778/3 روزه بين 92/1 تا 07/2 تغيير مي‌كند). ستارة قطبي داراي ستارة همراه نسبتاً تاريكي است (با نهمين درجة درخشندگي) و 360 تا 820 سال نوري از زمين فاصله دارد. در روشن‌ترين حالت، درخشندگي آن 6000 تا 10000 بار بيشتر از خورشيد ماست. اين ستاره روشن‌ترين ستاره در انتهاي دستة دب اصغر (Little Dipper-Ursa Minor) است. ستارة قطبي لدستار (Lodestar) يا سينوشه (Cynosure) هم ناميده مي‌شوند.

ستاره‌هاي جمعيت  (Population 1 Stars) ستاره‌هاي نسبتاً جواني كه در صفحة كهكشانها وجود دارند.   ستاره‌هاي 2 جمعيت  (Population 2 Stars) ستاره‌هاي نسبتاً جواني كه عمدتاً در قسمت برآمده كهكشان‌ها يافت مي‌شوند.   ستارة راديويي  (Radio Star) در اوائل 1960، وقتي كواسارها براي اولين بار كشف شدند، از آنجا كه مقادير زيادي تشعشع حاوي امواج راديويي از خود صادر مي‌كردند، ستارة راديويي ناميده شدند.

 

سيستم بطلميوسي  (Ptolemaic System) ديدگاه قديمي از سيستم خورشيد كه تقريباً توسط بطلميوس (Ptolemy – حدود 87 تا 150) در كار اصلي‌اش با نام آلماگست (Almagest) ارائه شد. تلويم عقيده داشت كه سيارات و خورشيد دور زمين چرخند و ترتيب آنها عبارت است از: عطارد، ناهيد، خورشيد، مريخ، مشتري و زحل. همچنين وي سيستم مدارهاي مدور در مدارها (كه چند مداري خوانده مي‌شد) را اختراع كرد كه روش چرخش سيارات به دور خورشيد را ارائه مي‌داد. تا سال 1500 كه سيستم كوپرنيكي (Copernican System) پذيرفته شد، سيستم بطلميوس متداول بود.

ستاره‌شناسي راديويي   (Radio Astronomy) شامل كاوش‌هاي فضايي توسط بررسي امواج راديويي كه از فضاي خارجي‌تر به دست مي‌آيد. نجوم راديويي در سال 1932 توسط كارل گوت جانسكي (Karl Gothe Jansky) كه اولين موج راديويي را از يك منبع آسماني در مركز كهكشان راه شيري، رديابي کرد، مطرح شد.گاروت روبر (Rober, Grote) كه يك اپراتور راديويي بود اولين راديو تلسكوپ واقعي را بعد از خواندن اكتشافات جانسكي و با استفاده از يك صفحة شلجمي 32 متري براي تمركز امواج راديويي ساخت.

 

ستارة بزرگ قرمز (Red Giant Star) ستارة نسبتاً پيري كه قطر آن به ميزان زيادي از بين رفته است و دماي آن نيز بطور قابل ملاحظه‌اي پايين است. هستة هيدروژني اين ستاره‌ها در حال تبديل به هليم و نهايتاً كربن است. خورشيد ما در حدود 5 ميليارد سال ديگر به يك ستارة بزرگ قرمز تبديل خواهد شد.

ستارة بسيار بزرگ قرمز  (Red Supergiant Star) ستارة نسبتاً پيري كه قطر آن حدود 100 برابر بزرگتر از اندازة اوليه‌اش است و دماي سطحي آن نيز تا زير 6500 درجة كلوينپايين آمده است. اين ستاره‌ها گاهي قرمز ـ نارنجي هستند. بتلاگيوس   (Betelageuse) يك ستارة بسيار بزرگ قرمز رنگ است.

 

سحابي انعكاس  (Reflection Nebula) سحابي كه هنگامي كه غبار درون آن نور ستاره‌هاي اطراف را منعكس مي‌كند، مي‌درخشد. اين سحابي گاهي آبي رنگ است زير رنگ آبي بهتر از رنگ قرمز بازتابش مي‌كند. يك سحابي انعكاس در اطراف خوشة ستارة پلييا دس (Pleiades Star Cluster) وجود دارد.

سنجش از دور  (Remote Sensing)  جمع‌آوري داده‌ها از فاصلة دور بطور مثال، فضاپيما همراه با وسايلي كه براي مطالعة اجسام و پديده‌ها طراحي شده‌اند، به فضا فرستاده مي‌شوند و سپس اين، اطلاعات به زمين فرستاده مي‌شود.s

 

ستاره رجل الجبار (Rigel) يا بتا جباريها (beta Orions)، درخشانترين ستاره درصورت فلكي  جبار يا شكارچي (Orion) و يكي از درخشانترين ستاره‌هاي آسمان است. اين ستارة بسيار عظيم آبي رنگ (بسيار داغ)، بيش از 60 ميليون مايل قطر دارد (تقريباً 100 برابر خورشيد) و بيش از 50000 بار درخشانتر از خورشيد است. مقدار درخشندگي مطلق آن 7/1 – و درخشندگي ظاهري آن 0/12 + است. اين ستاره بيش از 900 سال نوري از زمين فاصله دارد.

سالي رايد (Ride, Sally) 26) مي 1951 تا به حال) اولين زن آمريكايي در فضا بود. اولين سفر دكتر رايد به فضا از 18 ژوئن تا 24 ژوئن سال 1983 توسط شاتل چلنجر ناسا (STS-7) بود. سفر دوم و آخرين پرواز وي در ئائوريت هشت روزة چلنجر (STS41-G) در اكتبر 1984 بود.

 

سحابي حلقه‌اي  (Ring Nebula) ابر بزرگي از غبار و گاز كه شبيه حلقه است عكس بالا سحابي حلقه‌اي M-57 درصورت فلكي ليرا (Lyra) است كه 2000 سال نوري از زمين فاصله دارد و توسط يك ستارة در حال مرگ بوجود آمده است. اين سحابي توسط مسيه (ch. Messier) كشف شده است.

ستارة فراري (Runaway Star) ستارة داغ، وزين و جواني كه در آسمان بسيار سريع حركت مي‌كند. اين ستاره‌ها احتمالاً در اثر انفجار ستارة همراه درون سحابي مشترك خود، شروع به حركت مي‌كند. (ايده‌ي كه در سال 1961 توسط ستاره‌شناس آلماني به نام آدرين بلاو Adrian Blauw ارايه شد. ستارة مو كلمبا (Mu Columba) يك ستارة فراري است. ساروس (Saros) چرخة متناوب تقريباً 18 سالة سيستم زمين ـ ماه ـ خورشيد است. هر 6585 روز، زمين، ماه و خورشيد دقيقاً در يك نقطه قرار مي‌گيرند. خسوف نيز هر 6585 روز رخ مي‌دهد.

 

سنگ سارسون (Sarsen Stone) يا سنگهاي درويد (Druid)، قطعات ماسه سنگي، قائم عظيم صف كشيده شده‌اي هستند كه جنوب مركز انگلستان قرار دارند. اين سنگها در عصر برنز به دقت به شكل دايره‌اي چيده شده‌اند. شايد از اين سنگها براي پيش‌بيني تابستان و زمستان و ساختن يك تقويم ساده استفاده مي‌شده است.   سنگ رسوبي (Sedimentary Rock) سنگي كه از رسوبات شكل گرفته باشد. اغلب فسيل ها در سنگ رسوبي وجود دارند.

سالوت (Salyut 1) اولين ايستگاه فضايي كه در 19 آوريل 1971 از بايكانور شوروي (Baikonur) به پرواز درآمد. سالوت يا زاريا (Zarya) يا داس 1 (DOC 1)، درواقع ايستگاه استوانه‌اي شكل كوچكي با اتاقي براي 3 خدمه بود كه 13/1 متر طول و حدود 4/2 متر عرض داشت. خدمة اين ايستگاه شامل ولاديمير شاتولوف (Veladmir Shatolov) الكسي يليسيف (Alexi Yeliseyev) و نيكلا روكاويشنيكوف (Nikola Rukavishnikov) بودند كه در 7 ژوئن 1971 با موفقيت به سفينه ملحق شدند (ماشين پهلوگيري سفينه در حين فرآيندي پهلوگيري خراب شد). آنها تا 21 روز نمي‌توانستند وارد ايستگاه فضايي شوند و در اين مدت همراه با ايستگاه به دور زمين مي‌چرخيدند. خدمة بعدي شامل گوركي دوبروولسكي (Georgi Dobrovolski) ولادسيلاو ولكوف (Vladislav Volkov) و ويكتور پاتسايف (Victor Patsayev) 24 ساعت را درون سفينه سپري كردند. آنها در هنگام برگشت به زمين در 30 ژوئن كشته شدند. این ایستگاه فضایی به مدت 179/93 روز به دور زمین چرخید اما هرگز دوباره استفاده نشد.

 

ستي (SETI) مخفف كاوش هوش فرازنيني (Search for ExtraTerrestrial Intelligence) : فعاليتي كه طي آن منجمين در آسمان به دنبال آثار حيات هوشمند در كهكشانهاي ديگر مي گردند. راديو تلسكوپ ها براي گوش دادن به علائم الكترومغناطيسي حاوي الگوهاي پيچيده از نوعي حيات هوشمند، بكار برده مي شوند. ستاره دنباله دار با دوره كوتاه  (Short Period Comet)  ستاره دنباله دار با دوره مداري 200 ساله كه ممكن است از كمربند كوئيپر (Kuiper belt) منشاء گرفته باشند. ستاره دنباله دار هالي Halley's Comet)) يك ستاره دنباله دار با دوره كوتاه با دوره 76 ساله است.

سكيولار يا سد گاني (Secular) در نجوم به معني پديده ايست كه طي زمان فوق العاده طولاني و بطور تدريجي اتفاق بيفتد. براي مثال تغيير سكيولار تغيير مداوم و پيوسته ( و غيرمتناوب) يك سيستم است. سدنا (Sedna) پيكره خرده سياره و قرمزرنگي كه در ابر اورت (Oort Cloud) واقع است. اين پيكره 13 ميليارد كيلومتر (8 ميليارد مايل) از خورشيد دور است (سه بار بيشتر از فاصله زمين تا پلوتون) سدنا حدود 800 تا 1100 مايل قطر دارد (حدود سه چهارم  اندازه پلوتون) و هر 40 روز زميني يكبار به دور خودش مي چرخد كه چرخش كندي است. سدنا در 14 نوامبر 2003 توسط مايك براون (Mike Brown) ، چاد ترويجيلو (Chad Trujille) و ديويد رابينويچ (David Rabinowitzs) كشف شد. نام سدنا از نام خداي شهودي اقيانوس در يكی از قبايل سرخپوستي آمريكاي شمالي گرفته شده است.

 

سوهو (Soho)  مخفف رصدخانه هليوسفري و خورشيد (Solar and Heliospheric) تلسكوپ فضايي كه از خورشيد عكس مي گيرد. اين Observatory تلسكوپ در 2 دسامبر 1995 پرتاب شد.   ستون خورشيدي (Solar Plume) پرتابه پرمانند و بلندي از گاز الكتريكي شده با سرعت زياد كه از تاج خورشيد منشاء مي گيرد. ستونهاي خورشيد از نزديك قطبهاي خورشيد انتشار يافته و بيش 13 ميليون مايل (21 ميليون كيلومتر) به فضا پرتاب مي شود.

سال خورشيدي  (Solar Year) يا سال استوايي مقدار زماني است بين دو اعتدال بهاري است. در 1900 سال خورشيدي 365 روز و 5 ساعت و 48 دقيقه (كوتاهتر از سال نجومي) طول كشيد. طول سال خورشيدي 0/53 ثانيه در قرن با كاهش سرعت كره زمين در مدارش كاسته مي شود. سولونار (Solunar)  به معني مرتبط با زمان طلوع و غروب خورشيد، ماه، حالات ماه و كسوف يا خسوف، جداول خورشيد هنگامي كه اتفاقات مختلفي مي افتد، فهرست مي شوند.

 

سويوز (Soyuz)  فضاپيماي روسي كه از سال 1967 تاكنون مورد استفاده قرار گرفته است. اين اسب گاري كوچك تنها يك يا دو نفر را حمل مي كند. سويوز به زبان روسي به معني واحد است. سويوز در 23 آوريل 1967پرتاب شد و در برگشت به علت باز شدن چترهايش خرد شد و فضانوردش را كه ولاديمير كوماروف (Vladimir Komarov) بود كشت . فضانوردان روسي از فضاپيما براي بردن و باز گرداندن ايستگاه فضايي مير (MIR) مجدداً استفاده كردند. سفينه فضايي (Space Shuttle) انسانها با استفاده از شاتل فضايي ناسا به مدار زمين رفته و مجدداَ‌ به زمين باز ميگردند. بيش از 100 شاتل فضايي به مدار پرواز كرده اند. اولين شاتل فضايي  STS-1 كلمبيا ناسا (NASA) شامل آتلانتیس (Atlantis)، چلنجر (Chellenger) ، كلمبيا (Colombia)، ديسكاوري  (Discovery) و انديور  (Endeavor) هستند.

سفينه فضايي چلنجر   (Space Shuttle Challenger) دومين شاتل فضايي ناسا (بعد از كلمبيا) كه اولين پرتاب آن،‌ششتمين پرتاب شاتل هاي فضايي بود و STS-6  چلنجر ناميده شد. اين پرواز در 4 آوريل 1983 از فلوريدا پرتاب و در 16 آوريل 1983 در كاليفرنيا نشست. اولين خدمه آن شامل Paul J.Weitz ،‌ F.Story Musgrave, Donal’d H.Petroson بود. این سفينه 81 بار زمين را در مدت 5 روز و 23 دقيقه و 42 ثانيه دور زد و اولين سفينه اي بود كه راهپيمايي فضايي در آن صورت گرفت. بعد از 9 پرواز فضايي در ماموريتSTS-51L  چلنجر ،  سفينه در 28 ژانويه 1989 ، 73 ثانيه پس از پرتاب منفجر شد و خدمه آن كشته شدند. اين خدمه شامل: (Michael Smithm ,Francis Scobee, Judy Resnik, S.christa Onizuka)

 

سفينه فضايي كلمبيا  (Space Shuttle Columbia) اولين شاتل فضايي در ماموريت كلمبيا STS-1 (OV-102)، در 12 آوريل 1981 از فلوريدا پرتاپ شد. و در 14 آوريل 1981 در كاليفرنيا نشست. اولين خدمه اين سفينه فضايي شامل گروهبان Joun W.Young و خلبان Robert L.Crippen بودند. اين شاتل 37 بار زمين را در مدت 2 روز و 6 ساعت و 20 دقيقه و 53 ثانيه و در مسافت 1074567 مايل، دور زد. بعد از 12 بار پرواز،‌ در حين ورود به جو در ماموريت STS-107. كلمبيا در اول فوريه 2003 متلاشي شد و سرنشينان آن كشته شدند. اين خدمه شامل:   (Iran Ramon, Micheal P.Anderson – Laural B.Clark, David M. Brown, William, C.McCool, Kalpana chawla, Rick D. Husband)

سرعت (Speed)  ميزان حركت هر چيز متحرك در واحد زمان، سرعت اسكولار است. سرعت نور (Speed of Light)  سرعتي است كه امواج الكترومغناطيسي ميتوانند در خلاء حركت كننده كه برابر است با 29972458 متر برثانيه (186000 مايل در ثانيه) . طبق نظريه انيشتين (نسبيت)، هيچ چيز نمي تواند سريعتر از سرعت نور حركت كند. سرعت صوت  (Speed of Sound)  سرعتي كه صورت در هوا با آن حركت ميكند. در سطح دريا و فشار جوي استاندارد، سرعت صوت 1116/45 فوت در ثانيه (294×340 متر در ثانيه) است.

 

سوزن خورشيد (Spicules) پرتوهاي بسيار روشن خورشيد كه تا كرونوسفر امتداد دارد.   ستاره (Star)  هر ستاره در آسمان، كره گازي چشمك زني است. خورشيد ما ستاره اي با اندازه متوسط است. اولين ستاره هاي هستي در حدود 200 ميليون سال قبل از انفجار بزرگ (كه حدودي 13/7 ميليارد سال قبل حادث شد) بوجود مي آيند.

ستاره لرزه (Starquake) شكستگي ها در ستاره هاي نوتروني تپندهها كه توسط ميدان مغناطيسي قوي ستاره ها بوجود مي آيد. همانطور كه پوسته در ستاره لرزه ترك مي خورد، انرژي آزاد شده و پرتوهاي ايكس صادر مي شوند. نوع ديگري از ستاره لرزه ها در ستاره هاي معمولي (مانند خورشيد) اتفاق مي افتند. در اين لرزه ها، حوادث لرزه اي شديد ستاره ها به علت شعله هاي خورشيدي (پرتاب هايي از گاز هاي داغ كه تا هزاران مايل از سطح خورشيد بالا مي روند) ايجاد مي گردند.  وقتي يك ستاره لرزه اتفاق مي افتد، انرژي بصورت امواج لرزه اي در سطح نسبتاَ سيال سياره آزاد مي شود. اين امواج بصورت چرخه هاي هم مركز از مركز ستاره لرزه انتشار مي آيند.

 

سگ خورشيد (Sun Dog)  نقاط بسيار درخشان در آسمان كه گاهي اوقات در هاله خورشيدي (حلقه درخشاني كه گاهي اطراف ماه ديده مي شود) ديده مي شوند، سگهاي خورشيد روبروي خورشيد قرار دارند. آنها خورشيدهاي كاذب هم خوانده مي شوند. هاله و سگهاي خورشيد هنگاميكه نور خورشيد از ميان بلورهاي بسيار ريز و تخت موجود در جو مي گذرد و شكسته و منعكس مي شوند، بوجود مي آيند. سگها و هاله هاي خورشيد هميشه با خورشيد زاويه 22 درجه مي سازند، زيرا ساختمان بلوري يخ شش گوش است. سگهاي خورشيد، خورشيدهاي كاذب ، خورشيدهاي دروغين يا پرهليا (Perhelia – در يوناني به معني كنار خورشيد است ) هم خوانده مي شوند. سايزيجي (Syzygy) هنگامي كه ماه (يا سياره اي) روبروي زمين و خورشيد قرار گرفته باشد،‌ به اين حالت سايزيجي مي گويند. در اينصورت سه پيكره در يك خط مستقيم قرار مي گيرند،‌ در سايزيجي،‌ماه (يا سياره) از زمين بطور كامل يا نو ديده مي شوند.

سيال فوق بحراني  (Supercritical Fluid) يا سيال بحراني، مايع یا گاز تحت فشار بسيار زياد است كه خصوصيات ويژه اي را نشان مي دهد، بطوريكه چگالي مايع و تحرك گاز را داراست. اين سيالات در عمق برخي سياره ها وجود دارند،  بطور مثال آب فوق بحراني درون زمين وجود دارد. سيارات بعدي يا عقبي (Superior Planets)  شامل سيارات مريخ، مشتري، زحل، اورانوس، نپتون و پلوتون كه از دورتر از زمين نسبت به خورشيد قرار گرفته اند. (سياراتي كه به خورشيد نزديكترند، سيارات قبلي يا جلويي مي گويند).

 

سويفت- تاتل  (Swift-Tuttle) ستاره دنباله دار كه مسئول باران شهابسنگ پرسيه (Perseid) است. در هر جولاي و آلست ، كره زمين از مسير اين ستاره دنباله دار عبور مي كند و باعث باران شهابسنگ مي شود. ستاره دنباله دار سويفت – تاتل بزرگترين جسم آسماني ست كه مكرراَ از كنار زمين عبور مي كند. اين ستاره دنباله دار با دوره هاي حدود 130 ساله خورشيد را دور مي زند. ستاره دنباله دار سويفت- تاتل در 16 جولاي 1862 توسط لوئيس سويفت  (Lewis Swift) بطور جداگانه در چند روز بعد (19 جولاي) توسط هوراس پارنل تاتل  (Horac Parnel Tuttle) و برخي منجمين ديگر كشف شد. اين شهابسنگ بعدها در سال 1999 مجدداَ مشاهده شد و سپس در سال 2126 مشاهده خواهد شد.

سياركهاي تراوايي   (Trojan Asteroids) سياركهايي كه در نقاط لاگرنج  (Lagrange points) كه از لحاظ گراني ثابت است ميچرخد، كه از آن سياره جلوتر و يا به دنبال آن است (اين مكانها جاهايي هستند كه جاذبه گراني خورشيد و سياره با هم در تعادلند). مشتري داراي بيشترين سياركهاي تراوايي است. مريخ هم چندتايي دارد. آشيلز  (Achilles) اولين سيارك تراوايي يافت شده است. سياركهايي كه در مدار خود از مشتری جلو ميافتند به نام قهرمانان يونان، و آنهايي از مشتري عقب ميافتند، به نام قهرمانان تراوايي (شهري در تركيه) نامگذاري ميشوند. بزرگترين سيارك تراوايي هكتور  (Hektor) است.

 

سيلكوفسلي (1857 تا 1935) (Tsiolkovsky)  معلم روسي و اولين شخص در ثبت ارائه ایده درباره به كارگيري موشك ها در كاوش هاي فضايي، او در سال 1898 ايده خود را ارائه داد و آن را در سال 1903 منشتر كرد. او پيشنهاد كرد كه موشك ها بايد با سوخت هاي مايع پرواز كنند. بسياري سيلكوفسكي را پدر علوم فضايي جديد ميدانند. ستاره تي تاوري  (T Tauri Star) نوعي ستاره متغير كه درخشندگي آن بطور نامنظم تغيير ميكند. طيف آن پهن و همراه خطوط نشر بسيار قوي است كه احتمالاَ نشانگر فعاليت سطحي شديد آن است. آنها ممكن است پروتواستارهايي در مراحل بعدي تشكيل ستاره هاي جوان كه هنوز در دياگرام راسل- هرتزپراگ جز ستاره هاي سري اصلي نيستند، باشند.

سايه  (Umbra) منطقه سرد تاريك داخلي 3400C=6600F=3700K)) طيسي لكه هاي خورشيدي كه ميتواند بيش از 12000 مايل (20000 كيلومتر) پهنا داشته باشد. ميدان مغناطيسي خورشيد در ميدان مغناطيسي بسيار قوي است. بادي پوشيده از يخ نيتروژن است. ترتيون در حال حركت مارپيچ به سمت پنتون است. تريتون نام خداي دريا در افسانه هاي يونان است. سايه (Umbra) ناحيه اي از سايه كلي زمين.

 

بعضي ستاره هار متغير نوع تنوع حدود قدرت درخشندگي دوره (روز) اتا آئولا (Eta Auilae) قيفاووسي 4/4-3/5 7/2 آر كارينا (R Carinae) شگفت اختر ياستاره اعجوبه (Mira) 10/5-3/9 308/7 آر قنطورس (R Centauri) شگفت اختر ياستاره اعجوبه (Mira) 11/8-5/3 546/2 دلتا سفي (DeltaCephi) قيفاووسي (Cepheid) 4/4-3/5 5/4 شگفت اختر ياستاره اعجوبه (اوميكرون ستي) Mira (OmicronCeti) شگفت اختر ياستاره اعجوبه (Mira) 9/3-3/4 332/0 زتاجمينوريوم (Zeta Geminonum) قيفاووسي (Cepheid) 4/2-3/7 10/2 دلتا ليبرا (Delta Librae) دوگانه كسوفي (Eclipsing binary) 5/9-4/9   2/3   Algol (Beta Persei) دوگانه كسوفي (Eclipsing binary) 3/4-2/1   2/9                         ستاره متغير (Variable Star) ستاره اي كه درخشندگي آن به طور منظم تغيير مي كند. اين ستاره ها مي توانند داراي دوره هاي متغيري از دقيقه تا سال باشند. تغييرات ظاهري درخشندگي به علت پديده هاي مختلفي صورت مي گيرد. برخي از نظر اندازه تغيير ميكنند، برخي ماده پرتاب ميكنند و برخي ديگر بطور جفتي قرار دارند و متناوباَ همديگر را تار  و روشن ميكنند.

ستاره نسر واقع يا كركس نشسته (Vega) يا آلفاليرا  (Alpha Lyrae)، ستاره بسيار درخشاني در صورت فلكي ليرا كه ستاره چنگ (Harp Star) يا فيديس (Fidis) هم شناخته ميشود. ستاره نسر واقع يا كركس نشسته پنجمين ستاره درخشان آسمان به رنگ آبي كمرنگ است. اين ستاره حدود 25 سال نوري از زمين فاصله دارد و نوع طيفي آن AOVa است. صفحه اي از غبار دور ستاره نسر واقع يا كركس نشسته را احاطه كرده است كه احتمالاَ سياره ها از آن بوجود آمده اند. ستاره نسر واقع يا كركس نشسته به همراه ستاره دم (Denb) و صورت فلكي نسر طاير يا كركس پرنده (Altair)، مثلث تابستان را ميسازند. سرعت (Velocity)  ميزان حركت در واحد زمان و جهت حركت يك جسم سرعت (Speed) داراي اطلاعات كمتري است و يك اسكولار محسوب ميشود.

 

ستاره دنباله دار وايلد 2  Wild Comet يا aka comet 81 P اولين ستاره دنباله دار كه توسط يك فضاپيما بررسي شد. ماموريت استارداست ناسا  (Stardust) در ژانويه 2004 به اين ستاره دنباله دار رسيد. فضاپيما در 15 ژانويه 2006 به زمين باز خواهد گشت. ستاره دنباله دار وايلد 2، سنگ آسماني كوتاه دوره است كه در 6 ژانويه 1978 توسط منجم سوئيسي، پاول وايلد (Paul wild) كشف شد، هسته اين شهاب سنگها 3 مايل (5 كيلومتر) قطر دارد. وايلد 2 خورشيد را هر 6/36 سال دور ميزند و مدار بيضوي آن از اطراف مدار مريخ تا مدار مشتري در تغيير است.

ستاره هاي ولف – رايت (Wolf – Rayet Stars) ستاره هاي غيرمعمول كه بسيار وزين (40 برابر جرم خورشيد ما)، بي نهايت داغ و فوق العاده روشن هستند. اين ستاره ها بطور مدام جو خارجي خود را در پوسته هايي حبابي شكل از ذرات و گازها به بيرون مي فرستند ( و باد ستاره اي قوي بوجود ميآورند). در كهكشان راه شيري حدود 200 عدد از اين نوع ستاره ها كه اغلب آنها بسيار دور از ما هستند، شناخته شده اند. نزديكترين ستاره W-R به ما ستاره گاماي دوگانه ولوريوم (Velorum) در صورت فلكي ولا (Vela) است. ستاره هاي ولف رايت در سال 1867 توسط ولف (C.F.Wolf) و رايت (G.Rayet) در رصدخانه پاریس كشف شدند.

 

سوراخ كرم (Wormhole) يا پل انيشتين – روزن (Einstein – Rosen Bridge) راه حل رياضي نظريه نسبيت عام انيشتين است. يك حفره كرم لورنتزين  (Lorentzian) ميان بخش هاي بسيار مجزاي زمان – فضا، سياه چاله ها و بيرون سفيد چاله ها، ميانبري درست ميكند(سريعتر از سرعت نور حركت ميكند). فيزيكدانان بسياري اعتقاد دارند كه سوراخ كرم ها واقعيت فيزيكي ندارند، زيرا احتياج به يك ماده خروجي (exotic matic) ماده اي كه گراني آنرا دفع ميكند (به جاي اينكه جذب كند) دارند. جان ويلر (John A. Wheeler) در سال 1950 اين نام را برگزيد. ستاره دوگانه پرتوايكس (X-Ray Binary Star) نوع خاصي از ستاره دوگانه كه يكي از ستاره ها جسمي مانند يك كوتوله سفيد، ستاره نوتروني يا سياه چاله را فرو ميريزد. وقتي ماده از ستاره عادي خارج ميشود فرويخته ميريزد پرتوهاي ايكس را توليد ميكند.

سمت الراس  (Zenith) نقطه اي كه دقيقاَ‌ بالاي سر يك بيننده قرار دارد.

 

سيليكاتها (Silicates) كاني هايي كه از سيليس و اكسيژن و يك يا چند عنصر ديگر تشكيل شده اند. سيليكاتها بيش از حدود 95 درصد پوسته زمين را تشكيل داده اند. سينوپ (Sinope) شانزدهمين و خارجي ترين قمر مشتري كه 17/5 مايل (28 كيلومتر) قطر دارد و در مداري با فاصله 14700000 مايلي (23700000 كيلومتري) از مشتري مي چرخد. جرم سينوپ 16 10×8 كيلوگرم است. اين قمر مشتري در هر 758 روز يكبار در مدار خلاف جهت، به دور زمين مي چرخد. درباره سينوپ اطلاعات كمي است و توسط نيكولاس در سال 1914 كشف شد.

ستاره شعراي يماني (Sirius) در يوناني به معني سوزان است كه به عنوان ستاره سنگ نيز شناخته مي شود. اين ستاره به جز خورشيد درخشانترين ستاره آلماني است و در صورت فلكي كانيس ماژور (Canis Major) يا سگ بزرگ (Great Dog) قرار دارد. ستاره شعراي يماني اولين سري ستاره است كه حدود 70 بار بيشتر از خورشيد است و حدود 8/6 سال نوري از زمين فاصله دارد. درخشندگي ظاهري آن 1/46- و درخشندگي مطلق آن 1/4+ است . ستاره همراه ستاره شعراي يماني، كوتوله سفيدي به نام پاپ (Pup) است.